 |
|
Weksel i jego zastosowanie w obrocie
gospodarczym
Weksel jest istotnym papierem wartościowym znajdującym szerokie zastosowanie w obrocie gospodarczym. Mimo to, ustawodawca nie definiuje weksla jako takiego, podaje natomiast katalog cech, jakie musi posiadać dokument, aby był traktowany jako weksel. Prawo wekslowe stanowi, że weksel musi zawierać:
- nazwę weksel w samym tekście dokumentu w języku w jakim go wystawiono,
- bezwarunkowe polecenie zapłaty określonej sumy pieniężnej,
- nazwisko osoby, która ma tę sumę zapłacić,
- oznaczenie terminu i miejsca płatności,
- nazwisko osoby, na rzecz której zapłata ma być dokonana,
- oznaczenie daty i miejsca wystawienia weksla,
- podpis wystawcy weksla.
Aby dokument został uznany za weksel, wystarczy łączne wystąpienie w nim powyższych elementów.
Wyróżniamy dwa rodzaje weksla – weksel własny i weksel trasowany.
Weksel własny zawiera przyrzeczenie wystawiającego do zapłacenia pewnej sumy pieniężnej określonej w wekslu. Wystawca weksla jest w tym wypadku dłużnikiem wekslowym. Natomiast weksel trasowany zawiera polecenie wystawiającego skierowane do osoby trzeciej o bezwarunkowe zapłacenie kwoty oznaczonej na wekslu.
Waga weksla w obrocie gospodarczym jest niepodważalna. Podpisany weksel tworzy zobowiązanie sam z siebie, tzn. jest niezależny od jakichkolwiek czynników zewnętrznych.. Główne zastosowania weksla w obrocie gospodarczym nakreśliła praktyka.
Po pierwsze, weksel może pełnić funkcję płatniczą. Sąd Najwyższy w swoim orzeczeniu z 9 styczna 1930 r. Rw. 649/29, stwierdził: "Weksel nie jest surogatem pieniądza, jednak wręczenie tegoż w przypadku braku innej umowy może być uważane za równoznaczne z zapłatą". Do przyjęcia zapłaty za towar lub usługę nie wystarczy samo wręczenie weksla. Strona przyjmująca musi zgodzić się na sposób zapłaty wekslem. Również sama wartość weksla nie musi pokrywać się z sumą, na która weksel opiewa. Jest ona raczej realną kwotą, za którą osoba zgadza się przyjąć zapłatę w wekslu (np. weksel, na którym widnieje zobowiązanie na kwotę 400zł może być zbyty za sumę mniejszą – np. 300zł). Jak widać weksel nie jest równoznaczny z pieniądzem, niemniej jednak, w połączeniu ze zgodą przyjmującego, staje się równoznaczny z dokonaniem zapłaty w formie gotówkowej.
Po drugie, weksel daje możliwość zaciągania za jego pomocą kredytów. Jest to jedno z najważniejszych zastosowań weksla. Względna łatwość jego wystawienia oraz wynikający z natury weksla bezwzględny charakter roszczenia o zapłatę stanowią wystarczającą bazę do zastosowania go w procesie kredytowym. Przykład: Kowalski pożycza od Nowaka 500zł i zobowiązuje się kwotę oddać w całości za miesiąc; po ustaleniu warunków, Kowalski wystawia Nowakowi weksel własny na kwotę 600zł płatny w określonym terminie – w tym wypadku za miesiąc; dzięki temu Nowak uzyskuje podstawę do dochodzenia 600zł.
Z przedstawioną powyżej sytuacją wiąże się ryzyko - uchylanie się dłużnika wekslowego od wykupienia weksla. Aby go uniknąć, prawo wekslowe przewiduje instytucję poręczyciela. Poręczający weksel staje się również dłużnikiem wekslowym i odpowiada solidarnie z głównym dłużnikiem wekslowym. W praktyce oznacza to, iż posiadacz weksla może dochodzić swych praw także każdego poręczyciela.
Wyróżnia się 2 rodzaje poręczenia wekslowego:
- co do całości sumy na wekslu
- co do części sumy na wekslu (w tym wypadku dochodzona względem współdłużnika może być tylko i wyłącznie kwota poręczona)
Kolejną funkcją weksla (powiązaną z jego funkcją płatniczą) jest funkcja obiegowa. Weksel można przekazać w formie indosu, czyli przejścia prawa własności i obowiązku świadczenia na rzecz osoby trzeciej. Dość częstym wykorzystaniem tej funkcji są sytuacje, w których niewymagalne jeszcze weksle sprzedaje się bankom (oczywiście poniżej wartości zawartej w treści weksla).
Ponadto weksel pełni funkcję gwarancyjną. Wekslem zabezpieczyć można różnego rodzaju czynności, w których występuje konieczność dodatkowego potwierdzenia pewnego zdarzenia.
Przykład: Kowalski chce kupić samochód, przekazał 10 tys. Euro Nowakowi, by ten pojechał do Niemiec i sprowadził dla niego nowy wóz; aby zabezpieczyć się przed możliwością przywłaszczenia przez Nowaka przekazanej kwoty, wystawił weksel trasowany, w którym dłużnik Nowak zobowiązuje się do zapłaty 10 tys. Euro; po transakcji i szczęśliwym powrocie Nowaka z samochodem, Kowalski przy nim podarł weksel.
Powyżej przedstawiono tylko podstawowe funkcje weksla. Zmieniająca się rzeczywistość wciąż stwarza nowe możliwości zastosowania tego papieru wartościowego...
|
|
